Κοσμική Τάξη και Ηθική του Πολέμου

 

Σε όλη την ιστορία,

οι κοινωνίες έχουν ερμηνεύσει τον πόλεμο μέσα από τα ηθικά και κοσμολογικά πλαίσια των κυρίαρχων θρησκευτικών τους παραδόσεων.

Στο αρχαίο Ιράν, [δηλαδή την Περσική Αυτοκρατορία], η κοσμοθεωρία που συνδεόταν με τον Ζωροαστρισμό παρείχε ένα ισχυρό ηθικό πρίσμα μέσω του οποίου γίνονταν κατανοητές η πολιτική εξουσία, η δικαιοσύνη και η στρατιωτική δράση.

Αυτή η παράδοση διατύπωσε ένα σύμπαν δομημένο γύρω από έναν ηθικό δυϊσμό μεταξύ αλήθειας και ψεύδους, τάξης και χάους. Τέτοιες έννοιες επηρέασαν βαθιά την πολιτική ιδεολογία των αρχαίων περσικών αυτοκρατοριών, ιδιαίτερα της Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών (περίπου 550–330 π.Χ.) και αργότερα της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών (224–651 μ.Χ.).

 Αν και το θρησκευτικό τοπίο του Ιράν άλλαξε δραματικά μετά την ισλαμική κατάκτηση του έβδομου αιώνα, στοιχεία της προϊσλαμικής ιρανικής σκέψης συνέχισαν να διαμορφώνουν την πολιτιστική μνήμη, την επική λογοτεχνία και την πολιτική ρητορική. Η ηθική κοσμοθεωρία που ριζώνει στη Ζωροαστρική κοσμολογία παρείχε ένα εννοιολογικό πλαίσιο στο οποίο ο πόλεμος μπορούσε να γίνει κατανοητός ως ηθικά θεμιτός όταν αναλαμβάνονταν για την υπεράσπιση της κοσμικής τάξης, της νόμιμης εξουσίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

 

Αυτό το άρθρο διερευνά πώς οι Ζωροαστρικές ηθικές έννοιες επηρέασαν τις ιρανικές στάσεις απέναντι στον πόλεμο, εξετάζει τις ιδεολογικές εκφράσεις αυτών των ιδεών σε περσικές αυτοκρατορικές επιγραφές και λογοτεχνία, τις συγκρίνει με τις ελληνικές και ρωμαϊκές παραδόσεις πολέμου και εξετάζει τη διαρκή επιρροή τους στην ιρανική ιστορική συνείδηση.

Ζωροαστρική Κοσμολογία και Ηθικός Δυϊσμός

Στο επίκεντρο της Ζωροαστρικής θεολογίας βρίσκεται μια κοσμική πάλη μεταξύ αντίθετων δυνάμεων τάξης και χάους. Η υπέρτατη θεότητα Ahura Mazda  αντιπροσωπεύει τη σοφία, την αλήθεια και την κοσμική τάξη, ενώ το καταστροφικό πνεύμα Angra Mainyu ενσαρκώνει την απάτη, τη διαφθορά και την αταξία.¹

Αυτή η κοσμολογική σύγκρουση διατυπώνεται σε όλα τα ιερά κείμενα, συλλογικά γνωστά ως Avesta. Το ηθικό πλαίσιο που προκύπτει από αυτά τα κείμενα επικεντρώνεται στην αντίθεση μεταξύ asha (αλήθεια, τάξη, δικαιοσύνη) και druj (ψεύδος, απάτη).² Οι άνθρωποι καλούνται να συμβάλουν στον θρίαμβο του asha μέσω της διάσημης Ζωροαστρικής ηθικής αρχής των «καλών σκέψεων, καλών λόγων και καλών πράξεων».

Σε αυτό το πλαίσιο, η ηθική ευθύνη εκτείνεται πέρα ​​από την προσωπική συμπεριφορά και περιλαμβάνει την κοινωνική και πολιτική ζωή. Η διατήρηση της τάξης εντός της κοινωνίας γίνεται μέρος του ευρύτερου κοσμικού αγώνα. Κατά συνέπεια, η πολιτική εξουσία και ο πόλεμος θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως μέσα μέσω των οποίων οι δυνάμεις της τάξης αντιστάθηκαν στην καταστροφική επιρροή του χάους.

Οι μελετητές έχουν τονίσει ότι ο Ζωροαστρισμός δεν εξυμνούσε τη βία αυτή καθαυτή. Αντίθετα, η σύγκρουση γινόταν κατανοητή ως ένα θλιβερό αλλά μερικές φορές απαραίτητο μέσο υπεράσπισης της αλήθειας και της δικαιοσύνης μέσα σε ένα ηθικά δομημένο Σύμπαν.

Βασιλεία και η Υπεράσπιση της Κοσμικής Τάξης

Η πολιτική ιδεολογία της αρχαίας Περσίας ενσωμάτωσε αυτή την ηθική κοσμολογία στην αντίληψή της για τη βασιλεία. Οι Πέρσες ηγεμόνες απεικονίζονταν ως φύλακες της τάξης των οποίων η εξουσία προερχόταν από θεϊκή επικύρωση.

Αυτή η ιδεολογία εκφράζεται πιο καθαρά στις επιγραφές του Δαρείου Α΄, ιδιαίτερα στην περίφημη επιγραφή του Behistun. Σε αυτό το κείμενο, ο Δαρείος αφηγείται τις εξεγέρσεις που ξέσπασαν μετά την κατάληψη της εξουσίας και δηλώνει επανειλημμένα ότι οι εχθροί του ενήργησαν υπό την επήρεια του «Ψεύδους»⁴. Νικώντας αυτούς τους επαναστάτες, ισχυρίζεται ότι αποκατέστησε την αλήθεια και την τάξη σε όλη την αυτοκρατορία.

Η γλώσσα που χρησιμοποιείται σε αυτές τις επιγραφές αντικατοπτρίζει το Ζωροαστρικό ηθικό λεξιλόγιο. Η εξέγερση δεν γίνεται απλώς μια πολιτική πρόκληση αλλά μια εκδήλωση κοσμικής αταξίας. Οι στρατιωτικές εκστρατείες του βασιλιά, επομένως, πλαισιώνονται ως ηθικές πράξεις που αναλαμβάνονται για την αποκατάσταση της δικαιοσύνης.

Παλαιότεροι ηγεμόνες, όπως ο Κύρος ο Μέγας, παρουσιάζονταν επίσης ως νόμιμοι ηγεμόνες που είχαν επιλεγεί από θεϊκή εξουσία. Ο περίφημος Κύλινδρος του Κύρου απεικονίζει τον Κύρο ως απελευθερωτή που αποκαθιστά τις σωστές θρησκευτικές πρακτικές και την κοινωνική σταθερότητα στις κατακτημένες περιοχές.⁵

Τέτοιες ιδεολογικές αφηγήσεις συνέβαλαν στη νομιμοποίηση της αυτοκρατορικής εξουσίας και στην απεικόνιση του πολέμου ως ηθική ευθύνη και όχι ως πράξη απλής κατάκτησης.

Στρατιωτική Οργάνωση και Αυτοκρατορική Στρατηγική

Παρά την ηθική ρητορική που περιέβαλλε τον πόλεμο, η Περσική Αυτοκρατορία ανέπτυξε εξαιρετικά εξελιγμένα στρατιωτικά και διοικητικά συστήματα που της επέτρεπαν να ελέγχει τεράστιες περιοχές.

Ο στρατός των Αχαιμενιδών συνδύαζε δυνάμεις που προέρχονταν από πολυάριθμες εθνοτικές ομάδες σε όλη την αυτοκρατορία. Επίλεκτες μονάδες όπως οι Αθάνατοι αποτελούσαν τον πυρήνα του αυτοκρατορικού στρατού, ενώ περιφερειακά τμήματα συνεισέφεραν εξειδικευμένες δεξιότητες και εξοπλισμό.⁶

Τα δίκτυα εφοδιαστικής ήταν εξίσου σημαντικά. Η Περσική Βασιλική Οδός συνέδεε τα μεγάλα διοικητικά κέντρα και επέτρεπε την ταχεία επικοινωνία σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων. Οι αγγελιοφόροι που ταξίδευαν κατά μήκος αυτού του δικτύου επέτρεπαν στις αυτοκρατορικές αρχές να συντονίζουν τις στρατιωτικές και πολιτικές αντιδράσεις σε αναδυόμενες απειλές.⁷

Αυτές οι διοικητικές καινοτομίες αποκαλύπτουν την πραγματιστική διάσταση της περσικής πολιτικής τέχνης. Ενώ η αυτοκρατορική ιδεολογία έδινε έμφαση στην κοσμική τάξη και την ηθική νομιμότητα, η πρακτική επιτυχία της αυτοκρατορίας εξαρτιόταν από την αποτελεσματική διακυβέρνηση και τον στρατηγικό σχεδιασμό.

Ελληνική Ιστοριογραφία και Πολιτισμικός Ανταγωνισμός

Μεγάλο μέρος της ιστορικής αφήγησης σχετικά με τις ελληνοπερσικές συγκρούσεις προέρχεται από ελληνικές πηγές. Η πιο σημαντική αφήγηση εμφανίζεται στα γραπτά του Ηροδότου, του οποίου το έργο «Ιστορίες» περιγράφει τους πολέμους μεταξύ της Περσίας και των ελληνικών πόλεων-κρατών.⁸

Μετάφραση από τη Μαρία Σεφέρου

---

Πηγές

Briant, Pierre. From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire. Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 2002.

Boyce, Mary. Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge, 1979.

Cartledge, Paul. Thermopylae: The Battle That Changed the World. London: Pan Books, 2006.

Cicero, Marcus Tullius. On Duties. Translated by Walter Miller. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1913.

Davis, Dick, trans. Shahnameh: The Persian Book of Kings. New York: Penguin Classics, 2006.

Herodotus. The Histories. Translated by Aubrey de Sélincourt. London: Penguin Classics, 2003.

Homer. The Iliad. Translated by Robert Fagles. New York: Penguin Classics, 1998.

Kuhrt, Amélie. The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period. London: Routledge, 2007.

Rose, Jenny. Zoroastrianism: An Introduction. London: I.B. Tauris, 2011.

---

Notes

1. Mary Boyce, Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices (London: Routledge, 1979), 26–31.
2. Jenny Rose, Zoroastrianism: An Introduction (London: I.B. Tauris, 2011), 44–47.
3. Boyce, Zoroastrians, 41–43.
4. Pierre Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire (Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 2002), 121–123.
5. Amélie Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period (London: Routledge, 2007), 70–72.
6. Briant, From Cyrus to Alexander, 227–230.
7. Ibid., 357–360.
8. Herodotus, The Histories, trans. Aubrey de Sélincourt (London: Penguin Classics, 2003).
9. Paul Cartledge, Thermopylae: The Battle That Changed the World (London: Pan Books, 2006), 134–140.
10. Briant, From Cyrus to Alexander, 515–520.
11. Marcus Tullius Cicero, On Duties, trans. Walter Miller (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1913), 1.11–1.12.
12. Dick Davis, trans., Shahnameh: The Persian Book of Kings (New York: Penguin Classics, 2006).
13. Homer, The Iliad, trans. Robert Fagles (New York: Penguin Classics, 1998).