"Η χώρα που πλούτιζε και ο Γιάννης που δεν το είχε καταλάβει"

 

Χθες διάβασα την ανάρτηση του Πρωθυπουργού για το δημόσιο χρέος και χάρηκα, αλήθεια το λέω. Δεν έχω κανένα πρόβλημα να χαρώ όταν κάτι καλό συμβαίνει στη χώρα μου, ακόμη και αν το έκανε κάποιος που δεν ψήφισα, κάποιος που ψήφισα ή κάποιος που αύριο θα καταψηφίσω.

 

Η Ελλάδα μειώνει το δημόσιο χρέος της ως ποσοστό του ΑΕΠ ταχύτερα από κάθε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σωστό!

 

Προχωρά σε πρόωρες αποπληρωμές. Σωστό!

 

Η ανεργία έχει μειωθεί σημαντικά. Σωστό!

 

Οι επενδύσεις έχουν αυξηθεί. Σωστό!

 

Η χώρα ξαναπήρε επενδυτική βαθμίδα. Σωστό!

 

Και τότε σκέφτηκα τον Γιάννη, δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος Γιάννης ή μάλλον υπάρχουν μερικά εκατομμύρια όπως ο Γιάννης.

 

Ο Γιάννης ξυπνάει στις έξι και μισή το πρωί, πίνει έναν καφέ όρθιος στην κουζίνα και στις επτά και τέταρτο βρίσκεται ήδη στο αυτοκίνητο. Δουλεύει οκτώ ώρες, στην πραγματικότητα εννιά αλλά μία ώρα έχει μάθει να μην τη μετράει, όπως έχουμε μάθει σ' αυτή τη χώρα να μη μετράμε πολλά πράγματα.

Η γυναίκα του δουλεύει και εκείνη, έχουν δύο παιδιά, δεν είναι φτωχοί με την εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας όταν ακούμε τη λέξη φτώχεια. Έχουν αυτοκίνητο, έχουν δύο κινητά, έχουν Netflix, μια φορά τον χρόνο προσπαθούν να πάνε πέντε μέρες διακοπές και όμως, κάθε μήνα γύρω στις 22, το σπίτι τους αποκτά μια παράξενη σιωπή. Είναι η ημέρα που αρχίζουν να μετρούν πόσες μέρες μένουν μέχρι τον επόμενο μισθό.

 

Ας εξηγήσουμε λοιπόν στον Γιάννη το ελληνικό οικονομικό θαύμα χωρίς τα περίφημα powerpoint αλλά με το ψυγείο του.

 

"Γιάννη, το ΑΕΠ αυξήθηκε"

 

Το ΑΕΠ είναι, πολύ απλουστευμένα, η αξία όσων παράγει μια χώρα μέσα σε έναν χρόνο. Φαντάσου λοιπόν ότι ολόκληρη η Ελλάδα είναι μια τεράστια πολυκατοικία και πέρυσι όλοι οι ένοικοί της παρήγαγαν πράγματα και υπηρεσίες αξίας 100 ευρώ ενώ φέτος παρήγαγαν 102. Η οικονομία αναπτύχθηκε και αυτό είναι καλό μόνο που δεν σημαίνει ότι ο Γιάννης πήρε τα δύο επιπλέον ευρώ. Μπορεί να τα πήρε η εταιρεία του, μπορεί να έγιναν κέρδη, μπορεί να πήγαν σε άλλον κλάδο, μπορεί να δημιουργήθηκαν νέες θέσεις εργασίας, μπορεί ένα μέρος να έγινε φόρος, μπορεί να αυξήθηκε η αξία υπηρεσιών που ο ίδιος δεν χρησιμοποιεί.

 

Το ΑΕΠ λοιπόν λέει πόσο μεγάλωσε η πίτα, δεν λέει πόσο μεγάλο κομμάτι έφτασε στο πιάτο σου και αυτό είναι η πρώτη μεγάλη παρεξήγηση της δημόσιας συζήτησης.

 

"Γιάννη, μειώσαμε το χρέος από περίπου 194% σε περίπου 143% του ΑΕΠ"

 

Ο Γιάννης εντυπωσιάζεται. Δηλαδή ξεχρεώσαμε το ένα τέταρτο όσων χρωστάμε ως χώρα; Όχι ακριβώς. Ας πούμε ότι ο Γιάννης χρωστά στην τράπεζα 100.000 ευρώ και βγάζει 50.000 ευρώ τον χρόνο. Το χρέος του είναι ίσο με το 200% του ετήσιου εισοδήματός του και του χρόνου παίρνει προαγωγή και το εισόδημά του ανεβαίνει στις 60.000 ενώ ταυτόχρονα αποπληρώνει 4.000 από το δάνειο.

 

Τώρα χρωστά 96.000 στην τράπεζα μα το χρέος του δεν μειώθηκε κατά 40% αλλά μόλις κατά 4% μα ως ποσοστό του εισοδήματός του έπεσε από 200% σε 160%. Αυτό ακριβώς πρέπει να καταλαβαίνουμε όταν βλέπουμε το ελληνικό χρέος να πέφτει θεαματικά ως ποσοστό του ΑΕΠ. Ένα μέρος είναι πραγματικό ξεχρέωμα και ένα μέρος είναι επειδή μεγάλωσε ο παρονομαστής και ο παρονομαστής μεγαλώνει τόσο από πραγματική ανάπτυξη όσο και από την αύξηση των τιμών.

 

Αυτό δεν είναι απάτη, είναι οικονομικά απολύτως σωστό. Απάτη θα ήταν να αφήσουμε τον Γιάννη να νομίζει ότι πρόκειται για το ίδιο πράγμα.

 

"Και γιατί πληρώνουμε νωρίτερα 12,84 δισεκατομμύρια;"

 

Εδώ ο Γιάννης έχει στεγαστικό δάνειο και καταλαβαίνει αμέσως. Χρωστάς 100.000 ευρώ με επιτόκιο 3%. Ταυτόχρονα έχεις στην τράπεζα 20.000 που σου αποδίδουν 1%. Αν δεν χρειάζεσαι αυτά τα χρήματα ως ασφάλεια, μπορεί να συμφέρει να πληρώσεις ένα κομμάτι του δανείου νωρίτερα.

 

Έτσι γλιτώνεις περισσότερους τόκους από όσους κερδίζεις κρατώντας τα χρήματα. Αυτό περίπου κάνει και το κράτος, άρα το "πετάξαμε 13 δισεκατομμύρια στους δανειστές" είναι ανοησία. 

 

Υπάρχει όμως και δεύτερη ερώτηση, αν ο Γιάννης είχε ένα μαγαζί και με 20.000 ευρώ μπορούσε να αγοράσει ένα μηχάνημα που θα του απέφερε 5.000 ευρώ επιπλέον κάθε χρόνο, τότε ίσως ήταν καλύτερο να αγοράσει το μηχάνημα παρά να αποπληρώσει δάνειο με 3% και εδώ ακριβώς βρίσκεται η πραγματική συζήτηση. Δεν είναι στο αν είναι καλό να μειώνουμε το χρέος. Είναι! Τελεία και παύλα! Η συζήτηση είναι στο αν το ελληνικό κράτος μπορεί να μετατρέπει διαθέσιμο κεφάλαιο σε παραγωγικές επενδύσεις με μεγαλύτερη μακροχρόνια απόδοση και εκεί η ιστορία μας γίνεται λιγότερο πανηγυρική.

 

"Γιάννη, ο μισθός σου αυξήθηκε"

 

Ο Γιάννης κοιτάζει τον μισθοδοτικό λογαριασμό του. Πράγματι, αυξήθηκε! Κάποτε έπαιρνε 1.000 και τώρα παίρνει 1.150. Άρα έγινε πλουσιότερος; Όχι απαραίτητα. Γιατί; Απλό είναι, τότε το καλάθι του supermarket έκανε 100 και τώρα κάνει 130, το ενοίκιο έκανε 500 και τώρα κάνει 650, η βενζίνη, το ρεύμα, το σχολικό φροντιστήριο και οι διακοπές επίσης άλλαξαν.

 

Ο αριθμός που γράφει η μισθοδοσία λέγεται ονομαστικός μισθός και αυτό που μπορείς πραγματικά να αγοράσεις μ' αυτόν είναι ο πραγματικός μισθός. Ο Γιάννης δεν τρώει ευρώ, τρώει ψωμί, δεν κατοικεί σε ποσοστά ανάπτυξης, κατοικεί σε σπίτι, δεν γεμίζει το αυτοκίνητό του με επενδυτική βαθμίδα, το γεμίζει με βενζίνη. Έτσι μπορεί ο μισθός του να ανεβαίνει και ο ίδιος να αισθάνεται φτωχότερος και δεν είναι 'γκρινιάρης', ξέρει καλύτερα από οποιοδήποτε οικονομικό δελτίο τι αγοράζουν τα χρήματά του.

"Μα η Ελλάδα είναι φθηνότερη από τη Γερμανία"

 

Βεβαίως, είναι! Γι' αυτό τον λόγο δεν συγκρίνουμε μόνο ευρώ μα συγκρίνουμε τι μπορεί να αγοράσει το ίδιο εισόδημα σε κάθε χώρα και εδώ έρχεται ένας από τους πιο άβολους αριθμούς της ιστορίας.

 

Το ελληνικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ, διορθωμένο για τις διαφορές των τιμών, βρίσκεται περίπου στο 68% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μαζί με τη Βουλγαρία, στον πάτο και πριν είκοσι περίπου χρόνια βρισκόμασταν κοντά στο 84%.

 

Αυτό πρέπει να το διαβάσουμε δύο φορές διότι σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς πως είμαστε φτωχότεροι από τον μέσο Ευρωπαίο, αλλά ότι άλλοι έτρεξαν γρηγορότερα από εμάς.

 

Φαντάσου δύο δρομείς. Ο Γιάννης τρέχει με 5 χιλιόμετρα την ώρα και ο Πολωνός με 8 και οι δύο προχωρούν. Ο Γιάννης λοιπόν μπορεί κάθε χρόνο να ανακοινώνει πως προχώρησε άλλα πέντε χιλιόμετρα! Απολύτως αληθές μόνο που ο άλλος απομακρύνεται. Αυτό λέγεται απόκλιση και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αποτυχία της Ελλάδας των τελευταίων δεκαετιών.

 

"Γιάννη, έχουμε σχεδόν τους χαμηλότερους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση"

 

Το 2024 ο μέσος ετήσιος προσαρμοσμένος μισθός πλήρους απασχόλησης στην Ελλάδα ήταν περίπου 17.954 ευρώ και ήταν ο δεύτερος χαμηλότερος στην Ε.Ε. όταν ο ευρωπαϊκός μέσος ήταν περίπου 39.800. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε Έλληνας παίρνει 17.954 διότι είναι ο μέσος όρος.

 

Σημαίνει όμως κάτι πολύ σημαντικότερο, ότι η οικονομία μας εξακολουθεί να δημιουργεί θέσεις εργασίας οι οποίες κατά μέσο όρο αμείβονται πολύ χαμηλότερα από τις αντίστοιχες μιας μεγάλης μερίδας της Ευρώπης.

 

Και τώρα έρχεται το καλύτερο.

 

"Γιάννη, δουλεύεις και περισσότερο"

 

Η Ελλάδα είχε το 2025 περίπου 39,6 πραγματικές ώρες εργασίας την εβδομάδα ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος ήταν περίπου 35,9. Δηλαδή δουλεύουμε από τις περισσότερες ώρες στην Ευρώπη και πληρωνόμαστε από τα λιγότερα.

 

Εδώ λοιπόν καταρρέει κι ένας αγαπημένος ευρωπαϊκός μύθος ότι οι Έλληνες δεν δουλεύουν, δουλεύουν και εξαντλούνται!

 

Το πρόβλημα είναι τι παράγει κάθε ώρα της δουλειάς τους, ένας εργαζόμενος μπορεί να σκάβει δέκα ώρες με φτυάρι ενώ ένας άλλος δύο ώρες με εκσκαφέα. Ο πρώτος κουράστηκε περισσότερο και ο δεύτερος παρήγαγε περισσότερο. Αυτό είναι κοντολογίς η παραγωγικότητα και οι υψηλοί μισθοί μακροχρόνια δεν γεννιούνται επειδή ένας υπουργός αποφάσισε να είναι καλός άνθρωπος αλλά όταν μία ώρα ανθρώπινης εργασίας δημιουργεί μεγάλη οικονομική αξία.

 

"Και οι επενδύσεις που ακούμε συνέχεια;"

 

Ας πούμε ότι δίνουμε στον Γιάννη 100.000 ευρώ για να εκσυγχρονίσει το εργοστάσιό του. Εξαιρετικά μέχρι εδώ! Μόνο που ο Γιάννης αγοράζει το μηχάνημα από τη Γερμανία, το λογισμικό από τις ΗΠΑ, τα ηλεκτρονικά από την Κίνα, τις πρώτες ύλες από την Ιταλία. Ένα μέρος της επένδυσης μένει στην Ελλάδα αλλά ένα μεγάλο μέρος όμως φεύγει έξω και αυτό είναι ένας από τους λόγους που η χώρα μπορεί να έχει πολλές επενδύσεις και ταυτόχρονα τεράστιο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών.

 

Για το 2026 η Κομισιόν προβλέπει περίπου -7,1% του ΑΕΠ. Με απλά ελληνικά η Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται από τον υπόλοιπο κόσμο πολύ περισσότερα πράγματα απ' όσα μπορεί να του πουλήσει και αυτό είναι πρόβλημα παραγωγικού μοντέλου.

 

Δεν είναι του Μητσοτάκη μόνο.

 

Δεν είναι του Τσίπρα.

 

Δεν είναι του Σαμαρά.

 

Δεν είναι του Παπανδρέου.

 

Είναι ελληνικό πρόβλημα δεκαετιών και κάθε κυβέρνηση ορκίζεται ότι θα το αλλάξει.

 

"Μα έχουμε Ταμείο Ανάκαμψης"

 

Έχουμε και είναι τεράστια ευκαιρία. Περίπου 36 δισεκατομμύρια ευρώ ευρωπαϊκών πόρων για την περίοδο 2021-2026. Φαντάσου λοιπόν ότι ο πατέρας δίνει στον γιο 36.000 ευρώ για να στήσει μια δουλειά, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν τα ξόδεψε, είναι τι θα υπάρχει όταν τελειώσουν τα 36.000.

Αν αγόρασε μηχανήματα, απέκτησε πελάτες, έμαθε τεχνολογία και δημιούργησε επιχείρηση που παράγει 50.000 τον χρόνο, τα χρήματα έπιασαν τόπο, αν απλώς έζησε καλύτερα για τρία χρόνια, όταν τελειώσει η επιδότηση θα βρίσκεται πάλι εκεί που ξεκίνησε.

 

Γι' αυτό το πραγματικό τεστ της ελληνικής οικονομίας δεν είναι το 2026 αλλά το 2027, το 2028, το 2029 όταν η ευρωπαϊκή κάνουλα κλείσει. Τότε θα μάθουμε αν χρηματοδοτήσαμε μετασχηματισμό ή απλώς ανάπτυξη με ημερομηνία λήξης.

 

"Γιάννη, η ανεργία έπεσε"

 

Εδώ δεν υπάρχει "ναι μεν, αλλά". Έπεσε και είναι καλό, πάρα πολύ καλό. Ένας άνθρωπος με δουλειά βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση από έναν άνεργο και όποιος αρνείται αυτή την πρόοδο επειδή αντιπαθεί την κυβέρνηση κάνει ακριβώς το ίδιο λάθος με εκείνον που αρνείται τη φτώχεια επειδή συμπαθεί την κυβέρνηση.

 

Αλλά μετά πρέπει να κάνουμε την επόμενη ερώτηση, τι δουλειές δημιουργήσαμε;

 

Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ 100.000 νέων θέσεων χαμηλής παραγωγικότητας και 100.000 θέσεων μηχανικών, βιοτεχνολόγων, προγραμματιστών, ερευνητών, εξειδικευμένων τεχνικών και βιομηχανικών εργαζομένων.

 

Η ανεργία μετρά αν έχεις δουλειά, δεν μετρά τι μέλλον σου δίνει αυτή η δουλειά.

 

"Και γιατί δεν μπορώ να νοικιάσω σπίτι;"

 

Εδώ ο Γιάννης δεν χρειάζεται οικονομολόγο, το ξέρει από πρώτο χέρι. Η Ελλάδα είχε το 2024 το υψηλότερο κόστος στέγασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, περίπου 29% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά όπου η στέγη απορροφούσε τουλάχιστον το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος και στους νέους περίπου 30%.

 

Με άλλα λόγια αν βγάζεις 1.200 ευρώ και τα 500, 600 ή 700 φεύγουν πριν ακόμη ανοίξεις το ψυγείο, δεν σε ενδιαφέρει ιδιαίτερα ότι το spread του ελληνικού δεκαετούς βελτιώθηκε.

 

Θα έπρεπε να σε ενδιαφέρει ως πολίτη αλλά δεν μπορείς να το φας.

 

"Άρα μας λέει ψέματα ο Πρωθυπουργός;"

 

Και εδώ φτάνουμε στην ερώτηση που έχει πραγματικό ενδιαφέρον. Όχι, τουλάχιστον όχι με την απλοϊκή έννοια που θα βόλευε μια αντιπολιτευτική ανάρτηση. Η χώρα πράγματι βελτίωσε θεαματικά αρκετούς κρίσιμους οικονομικούς δείκτες.

 

Το χρέος μειώνεται, η ανεργία έπεσε, οι επενδύσεις αυξήθηκαν, η πιστοληπτική εικόνα βελτιώθηκε, οι τράπεζες είναι πολύ υγιέστερες, η οικονομία αναπτύσσεται και όλα αυτά είναι πραγματικά.

 

Το πρόβλημα αρχίζει όταν από αυτά περνάμε στη φράση "και τελικά σε περισσότερη ευημερία για όλους".

 

Εκεί σηκώνει το χέρι ο Γιάννης και φωνάζει "συγγνώμη, εγώ είμαι μέσα στους όλους;"

 

Η Eurostat τού λέει ότι η χώρα του βρίσκεται στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε αγοραστική δύναμη, του λέει ότι έχει από τους χαμηλότερους μέσους μισθούς, ότι δουλεύει από τις περισσότερες ώρες, ότι σχεδόν τρεις στους δέκα πιέζονται υπερβολικά από το κόστος στέγασης, ότι περισσότερο από ένας στους τέσσερις βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού και τότε ο Γιάννης κάνει μια πολύ λογική ερώτηση "πότε ακριβώς θα φτάσει η επιτυχία μέχρι εδώ κάτω;"

 

Και κάπου εδώ σταματά να με ενδιαφέρει ο Κυριάκος και όσα δηλώνει δημόσια, έχω ακούσει αυτή την ιστορία πολλές φορές τα τελευταία 46 χρόνια και το μόνο που άλλαζε ήταν ο αφηγητής.

 

Άκουσα για την "αλλαγή", άκουσα για τον "εκσυγχρονισμό", άκουσα για την "ισχυρή Ελλάδα", άκουσα για την "επανίδρυση του κράτους", άκουσα για το "λεφτά υπάρχουν", άκουσα για το "σκίσιμο των μνημονίων", άκουσα για την "καθαρή έξοδο", άκουσα για την "επιστροφή στην κανονικότητα", άκουσα για την "Ελλάδα 2.0". Σαράντα έξι χρόνια αλλάζουν οι πρωθυπουργοί, αλλάζουν οι υπουργοί, αλλάζουν τα κομματικά λογότυπα, αλλάζουν τα συνθήματα, αλλάζει ακόμη και το χρώμα του powerpoint και κάθε φορά μάς ανακοινώνουν ότι τώρα αλλάζει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.

 

Μόνο που υπάρχει ένας αριθμός του κόσμου που δεν ενδιαφέρεται ούτε για τη Νέα Δημοκρατία ούτε για το ΠΑΣΟΚ ούτε για τον ΣΥΡΙΖΑ.

 

Το 2006 η Ελλάδα βρισκόταν περίπου στο 84% του ευρωπαϊκού μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε αγοραστική δύναμη και το 2025 στο 68% και αυτός ο αριθμός με ενοχλεί πολύ περισσότερο από οποιονδήποτε πολιτικό διότι σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς ποιος κυβερνά αλλά τι χώρα φτιάξαμε όλοι μαζί επί δεκαετίες.

 

Μια χώρα που εισάγει περισσότερα απ' όσα παράγει, που εκπαιδεύει επιστήμονες και μετά τους εξάγει, που πανηγυρίζει όταν αυξάνονται οι αφίξεις τουριστών αλλά πολύ λιγότερο όταν δημιουργείται μια νέα βιομηχανία, που θεωρεί επένδυση το να πουληθεί ένα ακίνητο ακριβότερα, αλλά δυσκολεύεται να κατασκευάσει το μηχάνημα που θα βάλει μέσα στο εργοστάσιο, που δουλεύει πολλές ώρες αλλά παράγει λίγη αξία ανά ώρα, που φορολογεί την παραγωγή και μετά επιδοτεί την κατανάλωση, που κάθε τέσσερα χρόνια ανακαλύπτει ξανά ότι χρειάζεται νέο παραγωγικό μοντέλο και μετά από τέσσερα χρόνια το ξανανακαλύπτει.

 

Οπότε, κύριε Πρωθυπουργέ, ναι, αν μειώσατε το χρέος, μπράβο.

 

Αν γλιτώνουμε τόκους, ακόμη μεγαλύτερο μπράβο.

 

Αν μειώσατε την ανεργία, θα ήταν μικρόψυχο να μην το αναγνωρίσουμε.

 

Αν η χώρα δανείζεται φθηνότερα και έγινε περισσότερο αξιόπιστη, είναι κέρδος όλων μας.

 

Δεν θέλω να αποτύχετε, θέλω απελπισμένα να πετύχετε, όπως ήθελα να πετύχουν και οι προηγούμενοι και όπως θέλω να πετύχει ο επόμενος, όποιος κι αν είναι διότι εγώ δεν έχω δεύτερη Ελλάδα να μετακομίσω αν αποτύχετε.

 

Αλλά μετά από σαράντα έξι χρόνια έχω αποκτήσει μια μικρή αλλεργία στις εθνικές επιτυχίες που χρειάζονται powerpoint για να τις αντιληφθώ.

 

Θέλω μια επιτυχία που να μπορώ να τη δω χωρίς γράφημα, στον μισθό του Γιάννη, στο ενοίκιο του παιδιού του, στο supermarket της γυναίκας του, στο εργοστάσιο που παράγει κάτι που σήμερα εισάγουμε, στον νέο επιστήμονα που επιστρέφει αντί να φεύγει, στην ελληνική επιχείρηση που εξάγει τεχνολογία αντί να εισάγει μηχανήματα, στην οικογένεια που φτάνει στις 30 του μήνα χωρίς να κοιτάζει το υπόλοιπο του λογαριασμού της κάθε βράδυ και τότε, κύριε Πρωθυπουργέ, δεν θα χρειαστεί να μας πείτε ότι πρόκειται για εθνική επιτυχία, θα το ξέρουμε.

 

Ξέρετε γιατί; Διότι οι πραγματικά επιτυχημένες οικονομίες έχουν ένα παράξενο χαρακτηριστικό, δεν χρειάζεται να εξηγούν διαρκώς στους πολίτες τους ότι ευημερούν, το καταλαβαίνουν οι ίδιοι όταν ανοίγουν το ψυγείο.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΠΗΓΗ