«Η Επιστολή — Τα τελευταία λόγια του Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο πριν τον κατασπάραξουν οι ανίεροι Τούρκοι»

 

Η Σμύρνη καιγόταν πριν ακόμη παραδοθεί στις φλόγες.Οι δρόμοι της ήταν γεμάτοι φόβο, προδοσία, απελπισία και σιωπηλές κραυγές ανθρώπων που καταλάβαιναν πως ένας ολόκληρος κόσμος έσβηνε.Μέσα σε εκείνες τις τελευταίες ώρες του ελληνισμού της Ιωνίας, ένας άνθρωπος δεν εγκατέλειψε το ποίμνιό του. Ο μητροπολίτης Χρυσόστομος Σμύρνης έμεινε όρθιος, γνωρίζοντας ότι βάδιζε προς το μαρτύριο.

Δύο μόλις ημέρες πριν από τον φρικτό θάνατό του από τον μανιασμένο όχλο, πήρε την πένα του για να γράψει μία ύστατη επιστολή προς τον άνθρωπο στον οποίο ακόμη πίστευε πως μπορούσε να σώσει τον ελληνισμό τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

 

Δεν είναι απλώς ένα ιστορικό κείμενο.

 

Είναι η κραυγή ενός έθνους που καταρρέει.

 

Η εξομολόγηση ενός ιεράρχη που βλέπει τον θάνατο να πλησιάζει.Η τελευταία αγωνιώδης παράκληση της Σμύρνης πριν χαθεί για πάντα που πρέπει να διαβαστεί από κάθε Έλληνα που σέβεται τον εαυτό του και την ιστορία του..

 

Εν Σμύρνη

Τη 25 Αυγούστου 1922

Αγαπητέ φίλε και αδελφέ κ. Ελευθέριε Βενιζέλε,

Επέστη η μεγάλη ώρα της μεγάλης εκ μέρους σας χειρονομίας. Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, το Ελληνικόν Κράτος αλλά και σύμπαν το Ελληνικόν Έθνος καταβαίνει πλέον εις τον Άδην από του οποίου καμμία πλέον δύναμις δεν θα δυνηθή να το αναβιβάση και το σώση.

Της αφαντάστου ταύτης καταστροφής βεβαίως αίτιοι είναι οι πολιτικοί και προσωπικοί σας εχθροί, πλην και Υμείς φέρετε μέγιστον της ευθύνης βάρος δια δύο πράξεις Σας.

Πρώτον διότι αποστείλατε εις Μ. Ασίαν ως Ύπατον Αρμοστήν ένα παράφρονα και εγωιστήν. Και δεύτερον διότι πρωτού αποπερατώσητε το έργον σας και θέσητε την κορωνίδα και το επιστέγασμα επί του ανεγερθέντος αφαντάστως ωραίου και μεγαλοπρεπούς δημιουργήματός Σας, της καταθέσεως των θεμελίων της περικλεεστάτης ποτέ Βυζαντινής μας Αυτοκρατορίας, είχατε την ατυχή και ένοχον έμπνευσιν να διατάξητε εκλογάς κατ’ αυτάς ακριβώς τας παραμονάς της εισόδου Σας εις Κωνσταντινούπολιν και της καταλήψεως αυτής υπό του Ελληνικού Στρατού προς εκτέλεσιν – οίμι –δια παντός καταστραφείσης Συνθήκης των Σεβρών.

 

Αλλά γέγονεν ο γέγονεν.

 

Ακόμη όμως υπάρχει καιρός αν όχι να σωθή η Συνθήκη των Σεβρών, αλλά τουλάιστον να μη καταστραφή τελείως το Ελληνικόν Έθνος δια της απωλείας ότι μόνον της Μ. Ασίας αλλά και της Θράκης και αυτής ίσως της Μακεδονίας.

 

Και επειδή οι καιροί ου μενετοί πλέον, έκρινα καθήκον και εμόν απαραίτητον να κυλίσω τον πίθον μου εν μέσω της γενικής κινήσεως της παγκοίνου εδώ συμφοράς μας και πρώτον μεν έγραψα με ημερομηνίαν 21 Αυγούστου προς τον επί του Ελληνικού θρόνου ευρισκόμενον Κωνσταντίνον να προβή εις τας μεγάλας αποφάσεις, εν αις πρωτίστην θεωρώ την ανάληψιν της πηδαλιουχίας του ελληνικού σκάφους παρά της πάγκοινον την ευρωπαϊκήν υπόληψιν κεκτημένης Σης κορυφής.

 

Την παράδοσιν της διοικήσεως του στρατού εις τους εκδιωχθέντας αξιωματικούς της Αμύνης, οι οποίοι γνωρίζουν πως ανασυντάσσεται καταστραμμένος στρατός και οδηγείται εις την νίκην και την άμεσον εντεύθεν εκδίωξιν Στεργιάδου και Χατζανέστη και άλλα σχετικά.

 

Έκρινα δε προ παντός απαραίτητον εκ των φλογών της καταστροφής εν αις οδυνάται ο Μικρασιατικός Ελληνισμός, και ζήτημα είναι εάν όταν το παρόν μου γράμμα αναγιγνώσκεται υπό της Υμετέρας Εξοχότητος, αν ημείς πλέον υπάρχωμεν εν ζωή προοριζόμενοι – τις οίδε- κατ’ ανεξερευνήτους βουλάς της Θείας Προνοίας εις θυσίαν και μαρτύριον, ν’ απευθύνω την υστάτην ταύτην έκκλησιν προς την φιλογενή και μεγάλην ψυχήν Σας και να Σας είπω μόνο δύο λέξεις.

 

Εάν δια να σώσητε την Ελλάδα εκρίνατε καθήκον σας να προβήτε εις το επαναστατικόν κίνημα της Θεσσαλονίκης, μη διστάσητε τώρα να προβήτε εις εκατόν τοιαύτα κινήματα, ίνα σώσητε τώρα ολόκληρον τον απανταχού και ιδία τον μικρασιατικόν και θρακικόν Ελληνισμόν, ο οποίος τόσην θρησκευτικήν λατρείαν τρέφει προς Υμάς.

 

Και νυν, φίλτατε αδελφέ, σε μόνον θεωρούμεν τον από μηχανής Θεόν, σε βράχον, σε ελπίδα, σε σωτήρα και σε μεσσίαν μας. Περίζωσε την ρομφαίαν του λόγου σου κατευοδού προς υμάς και κόψον τον άλυτον δια την διπλωματίαν μέχρι σήμερον δεσμόν του Ανατολικού ζητήματος.

Πίπτων επί του τραχήλου υμών, περιλούω υμάς δι’ απείρων φιλημάτων σεβασμού και αγάπης.

† Ο Σμύρνης Χρυσόστομος»

 

Κάπως έτσι, μέσα στις φλόγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, η φωνή του Αγίου Χρυσόστομου Σμύρνης έμελλε να γίνει η τελευταία κραυγή ενός κόσμου που χανόταν.Δεν έγραφε πλέον ως ιεράρχης, ούτε ως πολιτικός συνομιλητής του Ελευθέριου Βενιζέλου έγραφε ως η ίδια η ετοιμοθάνατη Ιωνία. Κάθε λέξη της επιστολής του μοιάζει να στάζει στάχτη, αίμα και προφητεία.

 

Όταν ο Βενιζέλος διάβαζε εκείνες τις γραμμές, η Σμύρνη πιθανότατα καιγόταν ήδη και ο Χρυσόστομος δεν ανήκε πια στους ζωντανούς αλλά στην ιστορία και στο μαρτύριο. Μαζί του δεν πέθαινε μόνο ένας άνθρωπος αλλά κατέρρεε ένας αιώνιος ελληνισμός, χιλίων και πλέον ετών, που είχε ριζώσει στα παράλια της Μικράς Ασίας από την αρχαιότητα έως το τέλος της Μεγάλης Ιδέας.

 

Ίσως το πιο τραγικό απ’ όλα είναι ότι μέσα στην απόγνωση των τελευταίων του ωρών δεν έπαψε να ελπίζει. Ακόμη και μπροστά στον γκρεμό, αναζητούσε έναν σωτήρα, μια ύστατη ανατροπή της μοίρας, πιστεύοντας πως η ιστορία μπορούσε ακόμη να γυρίσει πίσω. Όμως η ιστορία είχε ήδη αποφασίσει.

 

 

Έμεινε μόνο η επιστολή.

 

Σαν μνημόσυνο.

 

Σαν κατηγορώ.

 

Σαν η τελευταία φωνή της χαμένης πατρίδας πριν σβήσει μέσα στη φωτιά.

ΠΗΓΗ